Gevel laten impregneren

Wat gevelimpregnering precies is en wat het niet is

Gevelimpregneren, in de vakliteratuur meestal hydrofoberen genoemd, is het waterafstotend maken van een poreuze gevel zonder dat het uiterlijk verandert. Het middel wordt niet als laag op de gevel gelegd, maar dringt de poriën in en hecht zich chemisch aan de poriewand. Daar verlaagt het de oppervlaktespanning zodanig dat vloeibaar water niet meer capillair naar binnen wordt gezogen. Waterdamp kan de poriën wel blijven passeren, want de poriën blijven open.

Dat verschil is de kern. Een coating vormt een film over de poriën heen; een impregneermiddel bekleedt de poriewand van binnenuit. Daarom blijft een geïmpregneerde gevel er in principe hetzelfde uitzien en houdt hij een hoge dampdoorlatendheid, terwijl hij aanzienlijk minder regenwater opneemt.

Silaan, siloxaan en de keuze daartussen

De gangbare producten zijn gebaseerd op siliciumverbindingen. Silanen zijn kleine moleculen. Door hun geringe molecuulgrootte en hoge mobiliteit dringen zij diep in dichte materialen door; Sika noemt beton en mortel als hun typische toepassingsgebied. Het nadeel van die kleine moleculen is een hogere vluchtigheid: een deel verdampt voordat het reageert.

Siloxanen zijn grotere, deels voorgereageerde moleculen. Zij dringen minder diep in, maar zijn minder vluchtig en geven een duidelijk zichtbaar waterafstotend effect met parelvorming. Sika noemt als toepassingsgebied van siloxanen beton en mortel, bakstenen, natuursteen, kunststeen en dakpannen, dus een breder bereik dan silanen.

In de praktijk worden daarom vaak silaan-siloxaan-combinaties gebruikt: de silaan zorgt voor indringing, de siloxaan voor het effect aan het oppervlak. Voor gevelmetselwerk is dat meestal de logische keuze. De formulering bestaat als vloeistof, als gel en als crème. Crèmes en gels blijven langer op het oppervlak staan voordat ze intrekken en geven daardoor op verticale vlakken een grotere indringdiepte per gang, wat vooral bij dichtere stenen relevant is.

Indringdiepte, w-waarde en dampdoorlatendheid

De indringdiepte bepaalt hoe duurzaam de behandeling is. Zit het middel alleen in de bovenste millimeter, dan is het effect binnen enkele jaren weg zodra die millimeter verweert. Enkele millimeters tot een centimeter, afhankelijk van de porositeit van de steen, is een reëel doel. Indringdiepte volgt uit de porositeit van de ondergrond, het productttype, de aangebrachte hoeveelheid en de verwerkingstechniek.

De w-waarde is de maat voor capillaire wateropname, uitgedrukt in kilogram per vierkante meter per wortel uur. In de classificatie van EN 1062-1, gemeten volgens EN 1062-3, geldt klasse W3 (laag) bij een w-waarde onder 0,1, klasse W2 (gemiddeld) tussen 0,1 en 0,5 en klasse W1 (hoog) daarboven. Een geslaagde hydrofobering brengt de wateropname van de gevel omlaag zonder de damptransport noemenswaardig te belemmeren. Ter vergelijking: de Sd-waarde, die de waterdampweerstand beschrijft, is bij een dekkende gevelverf een reële factor; bij een impregnering die de poriën open laat, is dat effect verwaarloosbaar. Vraag bij het gekozen product altijd naar de technische documentatie met deze gegevens.

Wat impregneren niet is

• Het is geen isolatie en geen energiebesparing. Impregneren voegt geen warmteweerstand toe. In de markt wordt regelmatig gesuggereerd dat een droge muur energie bespaart. Wij doen die claim niet en adviseren u die van niemand aan te nemen zonder onderbouwing. Wilt u besparen, kijk dan naar spouwmuurisolatie, dakisolatie of vloerisolatie; Vereniging Eigen Huis verwijst voor werkelijke besparing eveneens naar spouwmuurisolatie in plaats van naar coatings en verven.
• Het is geen middel tegen optrekkend vocht. Vocht dat capillair vanuit de fundering omhoogtrekt, komt van binnenuit. Homedeal noemt dit expliciet als beperking van hydrofoberen. Daar helpt alleen een injectie of een bouwkundige oplossing.
• Het is geen waterdichte laag. Een impregnering weert slagregen op een gezonde ondergrond. Water dat via scheuren, open voegen, een lekkende goot of een defecte loodaansluiting binnenkomt, wordt niet tegengehouden.
• Het is geen reparatie. Zwak of ontbrekend voegwerk, scheuren en verweerde stenen moeten eerst hersteld worden.
• Het is niet zichtbaar. Een impregnering geeft geen kleur, geen glans en geen structuur. Sommige middelen geven kort na het aanbrengen een lichte kleurverdieping die na enkele weken grotendeels wegtrekt. Wie verandering van uiterlijk zoekt, zit bij coaten.

Wanneer impregneren zinvol is en wanneer niet

Concrete aanleidingen om wel te impregneren

• Doorslaand vocht bij aanhoudende slagregen: donkere plekken binnen op de buitenmuur, aan de zijde waar de wind de regen tegen de gevel drijft, die na een droge periode weer verdwijnen.
• Een gevel die na regen dagenlang donker en nat blijft in plaats van binnen een dag op te drogen.
• Sterk poreuze steen of een gevel met een aangetaste bakhuid, die zichtbaar veel water opzuigt.
• Terugkerende groene aanslag door een gevel die structureel te lang vochtig blijft.
• Beginnende vorstschade in de vorm van afschilferende steenkoppen op de meest waterbelaste vlakken, mits er nog gezonde steen over is.
• Direct na een gevelreiniging, wanneer de gevel voldoende is uitgedroogd. Een gereinigde gevel neemt tijdelijk meer water op dan een vervuilde, dus dit is een logisch moment.

Situaties waarin wij impregneren afraden

• Optrekkend vocht. Een vochtband van vaste hoogte onderaan de muur, vaak met zoutuitbloei. Hydrofoberen lost dit niet op en kan het uitdrogen aan de buitenzijde zelfs hinderen.
• Zichtbare zoutuitbloei. Zouten kristalliseren dan onder het geïmpregneerde oppervlak uit en drukken het van binnenuit kapot.
• Scheuren en open of zandend voegwerk. Water gaat daar gewoon doorheen. Eerst herstellen, uitharden, dan pas impregneren.
• Een gevel die nog nat is. Het middel dringt niet in een verzadigde porie en sluit bovendien het aanwezige water in. Na reiniging is droogtijd geen formaliteit.
• Een lek dat niet is opgelost. Een overlopende goot, een verstopte hemelwaterafvoer, een defecte loodslabbe of een dorpel zonder waterhol. Los dat eerst op, want dat is vrijwel altijd goedkoper en effectiever.
• Een reeds geschilderde of gecoate gevel. De poriën zijn al afgesloten door de film; het middel kan nergens in.
• Hard gesinterde of geglazuurde steen. Die neemt vrijwel geen water op, dus er valt niets te winnen.
• Als het doel energiebesparing is. Dan klopt het uitgangspunt niet.

Voor welke ondergronden wel en niet

Ondergrond	Geschikt	Aandachtspunt
Poreuze baksteen, gezond en droog	Ja	Meest gangbare toepassing; silaan-siloxaan of siloxaan
Hard gesinterde of geglazuurde baksteen	Weinig zinvol	Neemt nauwelijks water op; product trekt niet in
Kalkzandsteen	Ja	Sterk zuigend; hoger verbruik per vierkante meter
Beton en betonsteen	Ja	Silaan of silaan-siloxaan; middel moet alkalibestendig zijn
Cementgebonden buitenstucwerk	Ja	Alleen bij scheurvrije, goed hechtende stuc
Natuursteen, kalksteen en zandsteen	Alleen na proefvlak	Risico op vlekvorming en op insluiten van zouten
Handvormsteen met bezande laag	Ja, voorzichtig	Proefvlak op kleurverdieping beoordelen
Geschilderde of gecoate gevel	Nee	Poriën zijn afgesloten; het middel kan niet indringen
Gevel met optrekkend vocht	Nee	Eerst bouwkundig oplossen; hydrofoberen helpt hier niet
Gevel met zoutuitbloei	Nee	Zoutkristallisatie onder het oppervlak veroorzaakt afschilfering
Gevel met scheuren of zwak voegwerk	Nee	Eerst herstellen en laten uitharden
Gevel die nog nat is na reiniging	Nee, wachten	Droogtijd van dagen tot weken, afhankelijk van weer en oriëntatie

Hoe het proces stap voor stap verloopt

1. Inspectie ter plaatse

Wij bepalen het steentype en de porositeit, beoordelen het voegwerk, zoeken naar scheuren, zoutuitbloei en vochtplekken, en controleren de detaillering: goten, hemelwaterafvoeren, loodaansluitingen, dorpels en het waterhol daaronder. Vervolgens stellen wij de kernvraag: komt het vocht van buiten via de gevel, of van binnen, van onderen of via een lek. Alleen in het eerste geval is impregneren de juiste behandeling. Deze stap eindigt regelmatig met een ander advies.

2. Proefvlak

Op een onopvallende plaats brengen wij het gekozen middel aan in de beoogde hoeveelheid. Het proefvlak beantwoordt drie vragen. Trekt het middel voldoende in deze steen. Ontstaat er kleurverdieping of vlekvorming, en trekt die weg. En, na uitharden, hoe reageert het oppervlak op water: parelt het af of zuigt het nog. U beoordeelt het resultaat mee voordat de rest doorgaat.

3. Voorbereiding

De gevel wordt gereinigd, want algen, mos, stof en cementsluier blokkeren de poriën. Voegwerk en scheuren worden hersteld en krijgen uithardingstijd. Lekkages en gebrekkige waterafvoer worden eerst opgelost. Daarna volgt de belangrijkste stap: droogtijd. Afhankelijk van weer, seizoen en oriëntatie duurt het enkele dagen tot enkele weken voordat metselwerk na reiniging weer op zijn normale vochtgehalte zit. Kozijnen, glas, dorpels, zonwering en beplanting worden afgeschermd, omdat het middel op glas en gelakt werk vlekken kan geven.

4. Uitvoering

Het middel wordt drukloos of onder lage druk aangebracht, van onder naar boven, tot het oppervlak verzadigd is en er een zichtbare loopfilm van enkele tientallen centimeters ontstaat. Bij vloeibare producten gebeurt dat nat-in-nat in twee gangen, waarbij de tweede gang volgt voordat de eerste is ingetrokken; zo wordt de indringdiepte gehaald. Bij crèmes of gels is doorgaans één gang voldoende. Het verbruik per vierkante meter is geen afrondingspost maar een technische eis: te weinig product betekent te weinig indringdiepte en een kortere levensduur.

5. Droogtijd en uitharding

Het middel moet reageren met de ondergrond. Regen binnen de door de fabrikant genoemde periode, doorgaans enkele uren, kan het effect verstoren, dus de weersverwachting bepaalt de planning. Het waterafstotend effect is in de regel binnen enkele dagen zichtbaar en bereikt zijn eindwaarde na een tot enkele weken. Een eventuele lichte kleurverdieping trekt in die periode grotendeels weg.

6. Oplevering

Wij lopen samen de gevel langs, verwijderen de afscherming, controleren op vlekken op glas en lakwerk en voeren de watertest uit: water op de gevel moet afparelen in plaats van intrekken. U ontvangt de productgegevens van het toegepaste middel. Bewaar die: bij toekomstig onderhoud of een tweede behandeling bepaalt dat de productkeuze. Op ons werk geldt de garantie van tien jaar zoals op deze site vermeld; de voorwaarden staan in uw offerte.

Wat de prijs bepaalt

Impregneren is qua handeling eenvoudiger dan coaten, maar de prijs wordt door dezelfde randvoorwaarden bepaald:

• Oppervlak. Het netto geveloppervlak, met een toeslag voor kleine, versnipperde vlakken.
• Porositeit van de ondergrond. Dit is de grootste variabele in het materiaalverbruik. Een sterk zuigende kalkzandsteen kan meerdere malen zoveel product vragen als een dichte klinker.
• Hoogte en bereikbaarheid. Bepaalt de werkmethode en de opbouwtijd.
• Steiger of hoogwerker. In de regel een aparte post met een dagtarief.
• Voorafgaande reiniging. Vrijwel altijd nodig, en gecombineerd uitvoeren scheelt op opbouw- en aanrijkosten.
• Voegwerkherstel. Aparte, arbeidsintensieve post met eigen uithardingstijd.
• Producttype. Vloeibaar, gel of crème verschilt in prijs per liter en in aantal benodigde gangen.
• Afscherming. Glas, zonwering, gelakte kozijnen en beplanting vragen zorgvuldige afdekking omdat het middel daarop vlekken kan geven.
• Btw. Op impregneren geldt in beginsel het algemene tarief. Of in uw situatie iets anders van toepassing is, hangt af van de aard van het werk en de actuele regelgeving; het toegepaste tarief staat expliciet in de offerte.

Het marktbeeld

Ter oriëntatie, uitdrukkelijk als marktbeeld en niet als ons tarief: Werkspot noemt voor gevelimpregnering gemiddeld 5 tot 15 euro per vierkante meter, met 5 tot 10 euro voor baksteen, 7 tot 12 euro voor beton en 10 tot 15 euro voor natuursteen, en 15 tot 35 euro per vierkante meter wanneer reiniging en impregnering worden gecombineerd. Homedeal houdt een bandbreedte van ongeveer 7 tot 15 euro per vierkante meter aan, vanaf 8 euro. Voor een steiger of hoogwerker rekent Werkspot met ongeveer 100 tot 150 euro per dag.

Gevellatencoaten publiceert geen eigen tarieven. Wij geven een prijs nadat wij de gevel hebben opgenomen en het proefvlak hebben beoordeeld. Het verbruik per vierkante meter is bij impregneren niet vooraf te raden, en een offerte die dat wel doet, is een gok.

Levensduur en onderhoud

Een hydrofobering slijt van buiten naar binnen. Uv-straling, slagregen en temperatuurwisselingen breken de bovenste laag geleidelijk af, en de behandeling verdwijnt van het oppervlak naar de diepte toe. Daarom is indringdiepte belangrijker dan het effect dat u de eerste maand ziet.

Als indicatie voor de markt: Homedeal noemt voor hydrofoberen een gemiddelde levensduur van zeven tot twaalf jaar, korter op westgevels die veel slagregen vangen. Dat komt overeen met wat wij in de praktijk zien, met de kanttekening dat porositeit, productkeuze, aangebrachte hoeveelheid en oriëntatie de uitkomst sterk bepalen. Wij beloven geen vaste termijn.

Het onderhoud is beperkt. Controleer jaarlijks de goten, de hemelwaterafvoeren en de loodaansluitingen, houd beplanting van de gevel af en herstel voegwerk zodra het los begint te komen. Het einde van de werking test u eenvoudig zelf: gooi een emmer water tegen de gevel. Parelt het water af en droogt de gevel snel op, dan werkt de behandeling nog. Zuigt de steen het water zichtbaar op en blijft de plek langdurig donker, dan is een herbehandeling aan de orde. Die kan doorgaans gewoon over de vorige heen, na reiniging en droging.

De bezwaren eerlijk beantwoord

"Je sluit het vocht op in de muur"

Bij een correct uitgevoerde impregnering niet: de poriën blijven open, dus waterdamp kan naar buiten. Dat is juist het verschil met een filmvormende coating. Het bezwaar wordt wel terecht wanneer er op een nog natte gevel wordt gewerkt, of wanneer er sprake is van optrekkend vocht of een lek dat niet is opgelost. Dan sluit u een actieve vochtbron in. Daarom is drogen na reiniging bij ons geen formaliteit maar een voorwaarde.

"Impregneren is onomkeerbaar en daarna kun je niet meer schilderen"

Grotendeels waar en het verdient een eerlijk antwoord. Een gehydrofobeerd oppervlak stoot water af, en daarmee ook watergedragen verf; Homedeal noemt een gehydrofobeerde gevel dan ook niet overschilderbaar. In de praktijk moet u wachten tot de werking is uitgewerkt, of een speciaal daarop afgestemd systeem gebruiken na overleg met de fabrikant. Bent u van plan de gevel binnen afzienbare tijd te laten coaten, impregneer dan niet eerst. Zeg dat vooraf, dan adviseren wij daarop.

"Het is zonde van je geld, je ziet er niets van"

Als er geen vochtprobleem is, is dat een terecht punt en raden wij het af. Een gezonde, snel opdrogende gevel zonder doorslag, zonder aantasting en zonder terugkerende aanslag heeft geen hydrofobering nodig. Impregneren verdient zich terug wanneer de gevel aantoonbaar te veel water opneemt: bij doorslaand vocht, bij een gevel die dagen nat blijft, bij beginnende vorstschade of bij snel terugkerende algen.

"Het gaat maar een paar jaar mee"

Dat gebeurt wanneer er te weinig product is aangebracht of wanneer het middel niet is ingedrongen, bijvoorbeeld op een te vochtige of te dichte ondergrond. Het effect zit dan alleen in de bovenste millimeter, die binnen enkele jaren verweert. Verbruik per vierkante meter en verwerkingstechniek zijn daarom geen details maar de bepalende factoren. Vraag altijd naar het opgegeven verbruik en naar de gehanteerde indringdiepte.

"Het verandert de kleur van mijn gevel"

Direct na het aanbrengen zien veel gevels er tijdelijk donkerder uit; die kleurverdieping trekt bij de meeste producten binnen enkele weken grotendeels weg. Bij sommige steensoorten en bij bepaalde natuursteen kan een blijvend verschil ontstaan. Precies daarom maken wij een proefvlak en beoordeelt u dat mee voordat de rest wordt uitgevoerd. Wij brengen geen middel aan op een gevel waarvan wij het optische effect niet hebben getest.

"Impregneren bespaart energie, want een droge muur isoleert beter"

Deze claim komt in de markt veel voor en wij doen hem niet. Impregneren voegt geen warmteweerstand toe aan uw gevel. Vereniging Eigen Huis verwijst voor werkelijke energiebesparing naar spouwmuurisolatie in plaats van naar verven en coatings, en dezelfde nuchterheid past hier. Kies impregneren om vochtinslag te beperken, niet om uw energierekening te verlagen.

Het verschil met reinigen en coaten

De drie behandelingen worden vaak in één adem genoemd terwijl ze verschillende dingen doen.

• Gevelreiniging haalt vuil, algen en mos weg en laat verder niets achter. Het is de verplichte voorbereiding op impregneren. Let op: een gereinigde gevel neemt tijdelijk juist meer water op dan een vervuilde. Zie de pagina over gevel laten reinigen.
• Gevelimpregnering zit in de poriën, verandert het uiterlijk niet, houdt de gevel dampdoorlatend en verlaagt de capillaire wateropname. Het weert slagregen op een gezonde ondergrond, maar dicht geen scheuren en lost geen optrekkend vocht op.
• Gevelcoating legt een dekkende film over de gevel, verandert het uiterlijk volledig, biedt meer bescherming bij een verweerde ondergrond en is in de praktijk onomkeerbaar. Zie de pagina over gevel laten coaten.

De keuze tussen impregneren en coaten valt meestal op één vraag: wilt u de gevel houden zoals hij eruitziet. Is het antwoord ja en is het metselwerk constructief gezond, dan is impregneren de logische route. Is het metselwerk oppervlakkig te ver heen, of is de gevel al geschilderd, dan komt coaten in beeld. Wij zeggen het als geen van beide nodig is.